Uçak biletleri daha erişilebilir hale gelmeye başladı. Ancak kabin bagajı, öncelikli biniş ya da koltuk seçimi gibi “ekstra” hizmetler devreye girdiğinde tablo hızla değişiyor. Havayolları için bu kalemler artık iş modelinin merkezinde yer alıyor.
The Times’ın aktardığına göre, aralık ayında Londra Stansted’den Almanya’nın Bavyera eyaletindeki Memmingen’e Ryanair ile yapılan bir Noel pazarları yolculuğu bunun çarpıcı bir örneği.
Gidiş-dönüş bilet 50,85 sterline alınırken, yalnızca koltuk altına sığan küçük bir çanta ücretsizdi. Üç gecelik bir seyahat için daha fazla eşya taşıması gereken yolcu, “öncelikli biniş ve iki kabin bagajı” paketine 46 sterlin ödedi. Ekstra ücret, neredeyse bilet fiyatına yaklaştı.
Ek gelirler ana gelir kalemine dönüştü
On yıl önceye kadar yolcular koltuk için ödeme yapıyor, bagaj çoğu zaman fiyata dâhil oluyordu. Bugün ise “yan gelir” olarak adlandırılan bu kalemler, özellikle düşük maliyetli havayollarında toplam gelirin büyük bir bölümünü oluşturuyor.
Birleşik Krallık’ta faaliyet gösteren Ryanair, easyJet ve Wizz Air’de bu oran dikkat çekici düzeylere ulaştı. Wizz Air’de yan gelirler neredeyse toplam cironun yarısını oluşturuyor.
Ryanair, Mart 2025’te sona eren mali yılda yan gelirlerini yüzde 10 artırarak 4,72 milyar euroya çıkardı. Bu rakam, şirketin toplam gelirinin yaklaşık yüzde 34’üne karşılık geliyor. Yolcu sayısı bakımından Birleşik Krallık’ın en büyük havayolu olan easyJet ise Eylül 2025’te sona eren yılda yaklaşık 2,6 milyar sterlinlik yan gelir elde etti; bu da toplam gelirin yaklaşık dörtte biri.
En yüksek oran ise Wizz Air’e ait. Şirket, Mart 2025’te sona eren yılda 2,05 milyar sterlinlik yan gelir açıkladı. Bu, toplam gelirin neredeyse yarısı anlamına geliyor. Which? Travel araştırmacısı Trevor Baker, bu tabloyu “şaşırtıcı değil” diye nitelendiriyor ve 2024’te bazı Wizz Air uçuşlarında kabin bagajı ve koltuk seçiminin, başlangıçta görünen bilet fiyatını dört katına çıkardığını hatırlatıyor.
ABD’de oranlar daha da yüksek
Amerikan havayollarında tablo daha da çarpıcı. Frontier, Spirit, Volaris, Breeze ve Allegiant gibi düşük maliyetli şirketler, son bilançolarında toplam gelirlerinin yarıdan fazlasını ek hizmetlerden elde ettiklerini bildirdi. Uzun menzilli düşük maliyetli Norse ise 2024’te yolcu başına ortalama 81 dolar ek gelirle bu alanda zirveye çıktı.
Oysa 2015’te durum farklıydı. Wizz Air o yıl 375 milyon sterlinlik yan gelir açıklamış, bu tutar toplam gelirin yüzde 37,5’ine denk gelmişti. Ryanair’in yan gelirleri 1,2 milyar sterlinle toplam gelirin yüzde 24’ünü oluşturuyordu. easyJet bu kalemi ayrı raporlamıyordu ancak oranların daha düşük olduğu tahmin ediliyor.
Havayolları, bu uygulamaların bilet fiyatlarını düşük tutmaya yardımcı olduğunu savunuyor. Veriler bu iddiayı kısmen doğruluyor. Ryanair’de ortalama bilet fiyatı 2015’te 47 euroyken 2025’te 46 euroya geriledi. Aynı dönemde yolcu başına yan gelir 15 eurodan 24 euroya çıktı. Artış oranı yüzde 60.
Bagaj ücretleriyle başlayan dönüşüm
Düşük maliyetli havayollarında ek ücret uygulaması yaklaşık 20 yıl öncesine uzanıyor. Ryanair 2006’da kayıtlı bagaj için ücret almaya başladı. Yolcular bu durumu yalnızca kabin bagajıyla uçarak aşınca, sonraki yıllarda havalimanı check-in ücreti ve hızlı biniş gibi kalemler devreye girdi.
Asıl kırılma 2018’de yaşandı. Ryanair, “büyük” kabin bagajı için ücret almaya başladı ve ücretsiz hakkı yalnızca el çantası boyutundaki küçük eşyalara indirdi. Şirket, bu adımı uçak içindeki gecikmeleri azaltma gerekçesiyle savundu. Bugün “öncelikli biniş ve iki kabin bagajı” paketi 12 eurodan başlıyor. Aynı ay Wizz Air de benzer bir uygulamaya geçti. easyJet ise 2021’e kadar iki kabin bagajına izin vermeyi sürdürdü; ardından yalnızca koltuk altı çantayı ücretsiz bıraktı.
Ancak düşük bagaj ücretleri çoğu zaman kâğıt üzerinde kalıyor. Which?’in geçen yıl yayımladığı araştırmaya göre, üç büyük düşük maliyetli havayolunun ilan ettiği en düşük kabin bagajı ücretleri ya hiç bulunmuyor ya da son derece nadir uygulanıyor. Hatta bazı uçuşlarda, kabin bagajı kayıtlı bagajdan daha pahalı olabiliyor.
Geleneksel havayolları da dahil
Yan gelir cazibesi yalnızca düşük maliyetli şirketlerle sınırlı değil. British Airways 2018’de “Basic” ekonomi tarifesini başlattı. Bu tarifede yalnızca kabin bagajı ücretsiz, koltuk seçimi ve biniş önceliği ise ücretli. Virgin Atlantic’in “Economy Light” seçeneği de benzer bir yapı sunuyor.
Ek ücretler bagajla da sınırlı değil. Koltuk seçimi bedelleri, hatta business class’ta bile yükseliyor. Wizz Air’in “Wizz Class” uygulaması, ilk sırada ekstra diz mesafesi ve bazı uçuşlarda orta koltuğun boş bırakılması gibi hizmetler sunuyor.
AB düzenlemesi dengeleri değiştirebilir
Geçen yaz Avrupa Birliği, Avrupa’ya gidiş-geliş uçuşlarında yolcuların biri koltuk altına, diğeri baş üstü dolabına konulmak üzere iki ücretsiz bagaj taşıyabilmesini öngören bir öneri sundu. Düzenleme hayata geçerse, yalnızca küçük çantayla seyahat etme dönemi sona erebilir. Birleşik Krallık AB üyesi olmasa da, havayollarının kuralları standartlaştırması bekleniyor.
Ancak sektör tepkili. Düşük maliyetli havayolları, düzenlemenin bilet fiyatlarını artıracağını savunuyor. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği Genel Direktörü Willie Walsh, yolcuların daha yüksek maliyetlerle karşılaşacağını ve bagaj ölçümlerinde operasyonel kaos yaşanacağını öne sürüyor. Airlines for Europe ise öneriyi, “istemediğiniz patlamış mısırı da ödemek zorunda kaldığınız sinema bileti” benzetmesiyle eleştiriyor.
AB üyesi ülkelerle müzakerelerin bu yıl içinde sonuçlanması bekleniyor. O zamana kadar yolcular, kabin bagajı, koltuk seçimi ve öncelikli biniş için yüksek bedeller ödemeye devam edecek gibi görünüyor.
